تپه تاریخی پوستچی شیراز هنوز با مشکلات بسیاری برای بازدید گردشگران مواجه است

منبع: همگردی

1

1401/9/20

18:06


ایرنا/ براساس آخرین اخبار بدست رسیده، تپه تاریخی پوستچی شیراز هنوز با مشکلات بسیاری برای بازدید گردشگران مواجه است.

شهر شیراز در طول تاریخ شکل گیری خود فراز و فرودهای زیادی را پشت سر گذاشته است که آگاهی از آنها می تواند چراغ راه آینده بشریت باشد؛ بدون شک کشفیات تازه تاریخی در این شهر پنجره ای به سوی واقعیت زندگی مردم در گذشته خواهد گشود و سرمایه باارزشی را برای آیندگان بر جای میگذارد.

شیراز 7350 ساله شد

یکی از شگفت انگیزترین کشفیات باستان شناسی در کلانشهر شیراز، تپه تاریخی پوستچی با مساحت حدود چهار هکتار است که در کنار بلوار رحمت شیراز قرار دارد. این تپه که چهارم اردیبهشت 1395 با شماره 31463 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، تاریخ و سن شهر شیراز را به هفت هزار و 350 پیش باز می گرداند.

با این حال کمتر کسی از کشف این اثر تاریخی و مکان آن در شهر شیراز باخبر است و این محوطه باستانی به همان اندازه که کشفی شگفت انگیز است اما تاکنون ناشناخته باقی مانده است. تپه 7350 ساله پوستچی که رازهای سر به مهر فراوانی را در دل خود پنهان دارد، در حال حاضر محلی برای کشف های تاریخی شده است؛ کشف هایی که نه تنها قدمت و دیرینگی حیات در شیراز را افزایش می دهد بلکه حاکی از نخستین استقرارگاه در دشت شیراز است.

تخریب فنس کشی های پیرامون تپه پوستچی

در خیابان سراج از انشعابات بلوار رحمت شیراز، محوطه ای بزرگ که اطراف آن حصار کشی شده، نظر هر بیننده را به خود جلب می کند. تابلوی سبزرنگی در ابتدای خیابان و در مقابل این محوطه قرار دارد که روی آن نوشته شده «این محل مستند به تبصره 1 ماده 6 قانون حفظ و گسترش فضای سبز شهرها مصوب 1359 و به موجب حکم قضایی تا اطلاع ثانوی در اختیار سازمان فضای سبز شهرداری قرار گرفته است و ورود بدون مجوز ممنوع و قابلیت پیگرد قضایی دارد.»

زمانی که در مسیر خیابان سراج که در مجاورت این محوطه تاریخی قرار دارد پیش می رویم با فنس کشی های نیمه کاره ای روبرو می شویم که به نظر می رسد بخشی از این حصارهای توری که با هدف حفظ و پاسداشت این مکان کشیده شده به سرقت رفته یا تخریب شده اند.

در قسمت دیگر این اثر تاریخی که به یک خیابان فرعی منتهی می شود نیز هیچ حصار یا مانعی برای حفاظت از این مکان بچشم نمیخورد.

به گفته اهالی این منطقه، برخی افراد بخشی از این فنس کشی ها را از میان برده و تخریب کرده اند تا بتوانند برای گردش وارد این محل شوند. آنها همچنین از تعرض و جولان افراد معتاد در این مکان گلایه دارند و این محوطه تاریخی را محل و پناهگاهی برای معتادان می دانند.

کندوکاوهای غیرمجاز

در جای جای این تپه باستانی که بیشتر به ویرانه شباهت دارد کند و کاوهای غیرمجاز و حفر گودال های بزرگ چند متری در لایه های باستان شناسی بچشم میخورد که این نوع اقدامات نیز آسیب های جبران ناپذیری را به این مکان وارد کرده است. برخی فعالان میراث فرهنگی معتقدند ساخت و سازهای بی ضابطه مردم بومی در این منطقه نیز باعث شده به حریم این اثر باستانی تجاوز و بخشی از هویت و شناسنامه مردم از صفحه تاریخ و چهره روزگار پاک شود.

این در حالیست که این محوطه به عنوان یکی از یادمان های تاریخی و فرهنگی به ثبت ملی رسیده و هرگونه دست اندازی در عرصه و حریم آن ممنوع بوده و از نظر قانون تخلف بشمار می آید.

با این حال حضور و تکاپوی گروهی از باستان شناسان و دانشجویان دانشگاه هنر در این مکان و تلاش آنها برای کاوش و حفظ این اثر با ارزش تاریخی اتفاق خوبی است که میتوان آن را به فال نیک گرفت.

در این کاوش دانشجویان رشته باستان شناسی دانشگاه هنر شیراز به سرپرستی مشترک علیرضا سرداری از پژوهشکده باستان شناسی و دکتر حسنعلی عرب عضو هیأت علمی دانشگاه شیراز فعالیت دارند.

پنجمین فصل کاوش های باستان شناسی

دکتر حسنعلی عرب، عضو هیأت علمی دانشگاه هنر شیراز و سرپرست هیئت کاوش باستان شناسی تپه پوستچی شیراز در مورد این اثر باستانی و آخرین اقدامات پژوهشی انجام شده در این مکان گفت: در حال حاضر پنجمین فصل کاوش های باستان شناسی در تپه پوستچی، دهکده پیش از تاریخی شیراز، توسط دانشگاه هنر شیراز آغاز شده است؛ این کاوشها در پی تفاهم نامه بین دانشگاه هنر شیراز و پژوهشکده باستان شناسی وزارت میراث فرهنگی انجام می شود.

سرپرست هیأت کاوش باستان شناسی تپه پوستچی شیراز پیرامون اینکه تپه تاریخی پوستچی شیراز هنوز با مشکلات بسیاری برای بازدید گردشگران مواجه است، ادامه داد: این محوطه امروز در میانه های شهر شیراز در بلوار رحمت که یکی از شریان های اصلی شهر است قرار دارد و دسترسی به این محوطه به واسطه این بلوار سهل و آسان است.

وی با بیان اینکه تپه پوستچی شیراز قدمت هفت هزار و 350 ساله دارد، گفت: این مکان به عنوان یک محوطه باستانی در سال 1962 (1341-1340) توسط کنسول انگلیس به نام پائول گاش شناسایی و در سال 1395 در فهرست آثار ملی ثبت شده است. البته این محوطه در طول این سالها بسیار آسیب دیده است ؛ هم سطح محوطه تسطیح شده و هم نیمی از محوطه به منازل مسکونی تبدیل شده است.

عرب افزود: این مکان یک محوطه در خطر محسوب می شود؛ محوطه ای که هر لحظه امکان تخریب آن وجود دارد. کاربری که برای این محوطه در نظر گرفته بودند کاربری فضای عمومی بود و شهرداری قصد داشت این مکان را به پارک تبدیل کند؛ زمانی که ما متوجه ارزش این مکان شدیم تمام تلاش خود را بکار گرفتیم تا با همکاری میراث فرهنگی این محوطه را به ثبت ملی برسانیم.

وی اضافه کرد: ارتفاع تپه حدود 6 متر است و حدود چهار متر زیر سطح آسفالت آثار باستانی وجود دارد. در واقع ارتفاع این محوطه در گذشته حدود 10 متر بوده است. میتوان این را بدینگونه نیز معنا کرد که در دشت شیراز در فاصله زمانی حدود هفت هزار و 350 سال پیش تاکنون چهار متر رسوب نشسته است.

این استاد دانشگاه پیرامون اینکه تپه تاریخی پوستچی شیراز هنوز با مشکلات بسیاری برای بازدید گردشگران مواجه است، بیان کرد: می توانیم حدس بزنیم که محوطه هایی در زیر این رسوب قرار گرفته اند اما از آنجا که مثل این محوطه بزرگ و در ارتفاع نبودند امکان دسترسی به آنها وجود ندارد.

پوستچی، دهکده پیش از تاریخی شیراز

وی با اعتقاد به اینکه تپه پوستچی یک غنیمت محسوب می شود، گفت: دهکده پیش از تاریخی شیراز نامی است که ما برای این محوطه برگزیده ایم؛ چرا که این مکان تمدن و هویت شهر شیراز را برجسته می کند.

او یادآوری کرد: این محوطه در وسط شهر شیراز قرار دارد؛ این در حالیست که در این قسمت از شهر آثار باستانی زیادی نداریم. لذا تپه پوستچی می تواند یک ماهیت و جاذبه جدید شهری و گردشگری در این منطقه ایجاد کند.

عرب افزود: البته در کنار تمام این پتانسیل ها و قابلیت هایی که این منطقه دارد فقط 45 روز در سال امکان بازدید از آن وجود دارد و در 45 روزی که ما این منطقه را کاوش می کنیم گردشگران می توانند از این محوطه بازدید کنند.

امکان بازدید فقط در 45 روز

وی با بیان اینکه کاوش ها در این محوطه از 18 آبان آغاز می شود و تا پایان آذر ادامه دارد، گفت: هرچند این مکان یک پتانسیل قوی گردشگری بشمار می رود اما این نقطه ضعف را دارد که فقط 45 روز می تواند پذیرای گردشگران برای بازدید باشد. البته اگر این محوطه به سایت موزه تبدیل شود در طول سال می تواند میزبان گردشگران باشد.

عرب اضافه کرد: در سالهای گذشته در هنگام کارهای پژوهشی در تپه پوستچی شاهد حضور گردشگران خارجی بسیاری در این مکان بودیم؛ استقبال زیادی از این اثر باستانی صورت گرفت بطوریکه برخی از گردشگران خارجی حاضر بودند بخشی از برنامه های گردشگری خود در شیراز را لغو کنند و این مکان را در برنامه بازدیدهای خود قرار دهند.

یک پتانسیل قوی برای گردشگری در شیراز

عضو هیأت علمی دانشگاه هنر شیراز با بیان اینکه تپه پوستچی یک پتانسیل قوی گردشگری در شیراز است، گفت: دهکده پیش از تاریخی شیراز هم به لحاظ وسعت و قدمت و هم از نظر یافته ها می تواند به سایت موزه بزرگی تبدیل شود و به رونق گردشگری در شیراز کمک کند.

وی اضافه کرد: بدون شک ارزش این محوطه تا چندین سال دیگر با ارزش محوطه تخت جمشید برابری می کند، چرا که آشنایی با زندگی مردم در هفت هزار و 350 سال پیش قطعا جذابیت بسیاری برای گردشگران و علاقمندان به فرهنگ و تاریخ کشور دارد.

عرب با اشاره به یافته های تاریخی در این مکان یادآوری کرد: در این مکان، آثار سفالی قابل توجهی بدست آمده؛ سفال های منقوشی که دارای اشکال هندسی، گیاهی و حیوانی هستند. آثاری که بدست آمده شامل معماری و شواهدی از خانه های مسکونی است. همچنین انواع مختلف ابزارسنگی در این محوطه شناسایی شده و آثار زیادی از استخوانهای حیوانی نیز بدست آمده است.

او گفت: مهره های صدفی که در آن دوران از خلیج فارس به این مکان انتقال داده شده و شواهد معماری از یک بنای بسیار بزرگ از دوره نوسنگی هم جز یافته ها از این محوطه محسوب می شود.

وی ادامه داد: این آثار نشان می دهد که مردم این منطقه با مردم مناطق شمال شرقی کشور و افغانستان و همچنین با مردم مناطق غربی از جمله ایلام و حتی با خلیج فارس ارتباط بسیاری داشته اند. نخبگانی که در این منطقه ساکن بودند شرایط و جذبه ای ایجاد کردند که مردم بتوانند ثروت را با پای پیاده از خلیج فارس به این مکان بیاورند.

نخستین استقرارهای انسانی در دشت شیراز

او جمعیت اولیه این مکان را حدود 600نفر برآورد کرد و گفت: البته جمعیت این مکان بتدریج گسترش پیدا کرده و به حدود هزار و 200 نفر هم می رسد. در واقع این منطقه در آن دوران حدود 700 سال مسکونی بوده است.

عرب با بیان اینکه نخستین استقرارهای انسانی و نخستین تجربیات انسان برای استقرار در روستا در این منطقه شکل گرفته، گفت: این محوطه هرچند یک اثر باستانی محسوب می شود اما به دلیل واقع شدن در میانه شهر یک محوطه شهری بشمار می رود؛ برخی معتقدند اداره کل میراث فرهنگی فارس باید برای حفاظت و توسعه این مکان ورود کند اما میراث فرهنگی توان مالی برای این کار بزرگ را ندارد و انتظار می رود سایر ارگان ها از جمله شهرداری و شورای شهر در این زمینه ورود کنند.

وی به مشکلاتی که در حال حاضر در این مکان وجود دارد اشاره کرد و گفت: در طول سال و پیش از شروع کاوش ها، اقدامات قابل توجهی برای حفاظت از این مکان صورت نمیگیرد. امسال 18 آبان که برای انجام کارهای پژوهشی به این مکان آمدیم شاهد حفاری هایی غیرمجاز در این محوطه بودیم.

عرب افزود: در 45 روزی که به کاوش در این مکان می پردازیم نگهبانی برای مراقبت از آثار در این محوطه حضور مستمر دارد اما پس از 45 روز این مکان رها می شود و تدابیر اساسی برای حفاظت از آن صورت نمیگیرد.

سرپرست هیأت کاوش باستان شناسی تپه پوستچی شیراز اظهار کرد: زمانی میتوان به صورت رسمی از این مکان بازدید کرد که این محوطه به سایت موزه تبدیل شود و این امر تلاش و همت مسئولان مربوطه را می طلبد.

مشکل تملک این محوطه تاریخی

مسئولان میراث فرهنگی و متولیان گردشگری فارس اما بر این باور هستند که این مکان با مشکل تملک روبرو است و تا زمانی که این مشکل حل نشود امکان بازدید عمومی از این اثر تاریخی فراهم نخواهد شد.

ابراهیم بختیاری، سرپرست معاونت گردشگری اداره کل میراث فرهنگی استان فارس در این باره گفت: متأسفانه مشکل تملک این مکان هنوز حل نشده و همچنان پابرجاست؛ اگر مشکل تملک این مکان حل شود می توانیم تأسیسات گردشگری را کنار آن ایجاد کنیم و برای بازدید گردشگران فراخوان بدهیم.

سرپرست معاونت گردشگری فارس ادامه داد: ضروری است که شهرداری برای حل این مشکل پای کار بیاید، زیرا مناطقی که هنوز تملک آنها به میراث یا شهرداری واگذار نشده، این قابلیت را ندارند که بتوانیم از عموم مردم برای بازدید از آنها دعوت کنیم.

هنوز شرایط برای بازدید عمومی فراهم نیست

بختیاری اضافه کرد: تپه پوستچی قدمت هفت هزار و 350 ساله دارد و به همین دلیل یکی از آثار ارزشمند باستانی شیراز محسوب می شود؛ هدف ما بهره گیری از ظرفیت های گردشگری این اثر تاریخی است اما هنوز شرایط لازم برای حضور گردشگران در این مکان فراهم نشده است.

سرپرست معاونت گردشگری فارس عنوان کرد: این اثر باستانی به ثبت ملی رسیده است و در حال حاضر اساتید و دانشجویان دانشگاه هنر با دریافت مجوز از پژوهشگاه میراث فرهنگی مشغول کاوش و کار پژوهشی در این مکان هستند.

وی یادآوری کرد: پیشنهاد ما این است که تپه پوستچی به سایت موزه تبدیل شود؛ البته این سایت با تخت جمشید متفاوت است؛ این مکان بیش از آنکه برای بازدید عموم مردم در نظر گرفته شود باید در اختیار پژوهشگران، محققان و دانشجویان میراث فرهنگی قرار بگیرید.

ضرورت فراهم شدن امکانات گردشگری در این مکان

بختیاری تأکید کرد: در وهله نخست باید مشکل تملک حل شود و سپس امکانات رفاهی و گردشگری حداقلی نیز در این مکان مهیا شود تا بتوانیم فراخوانی برای بازدید از این مکان را به صورت رسمی اعلام کنیم.

وی اظهار داشت: ما در سایت تخت جمشید هم هنوز با نقدهای بسیاری در رابطه با ضعف های رفاهی مواجه هستیم. لذا در تپه پوستچی باید حتما امکاناتی برای گردشگران فراهم شود.

این مقام مسئول یادآور شد: توریست ها و افراد بسیاری در دنیا متقاضی و علاقمند به بازدید از چنین سایت هایی هستند. بدون شک تپه پوستچی برای ما یک مزیت رقابتی بشمار می رود اما تا قبل از برطرف شدن مشکل تملک نمی توانیم اقدامی در زمینه گردشگری انجام دهیم.

میراث فرهنگی نیروی کافی برای حفاظت ندارد

بختیاری در رابطه با حفاظت از این مکان گفت: حفاظت این محوطه تاریخی برای میراث فرهنگی از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ بنابراین در حال حاضر نیروی یگان حفاظت میراث در این مکان حضور دارد؛ البته اداره کل میراث فرهنگی با کمبود بودجه و نیروی انسانی کافی در یگان حفاظت میراث فرهنگی برای پاسداری و نگاهبانی از یادمان های تاریخی و فرهنگی روبرو است و با توجه به تعدد آثار تاریخی در استان فارس در راستای جذب نیروی یگان حفاظت با مشکلاتی مواجه هستیم.

اگر چه کشف آثار تاریخی نقش مهمی در هویت بخشی به شهری مانند شیراز ایفا می کند و از اهمیت بسیاری برخوردار است اما ساماندهی، حفاظت و معرفی این آثار و محوطه های باستانی نیز حائز اهمیت است و سهم بسزایی در انتقال پیام های فرهنگی ملت ها و حفظ این گنجینه های ارزشمند دارد.

تپه تاریخی پوستچی شیراز هنوز با مشکلات بسیاری برای بازدید گردشگران مواجه است

مطالب مشابه


نظرات


تصویری


ویدئو